W ramach kontynuacji projektu „Zapomniane mogiły legionowe” w tym roku ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego otrzymaliśmy dofinansowanie na restaurację mogił żołnierzy w Nowym Jaryczowie. Żołtańcach i Kopyczyńcach.
Mogiła żołnierzy polskich w Żółtańcach znajduje na starym cmentarzu katolickim. Do dziś z kwatery przetrwała tylko betonowa płyta z napisem „Cześć polskim bohaterom 1920” i zachowanym fragmentem krzyża.
19 sierpnia 1920 roku w rejonie wsi Żółtańce na Ukrainie doszło do starcia pomiędzy 1 Dywizją Jazdy pod dowództwem pułkownika Juliusza Rómmla a 4 Konną dywizją bolszewików, dowodzoną przez Fiodora Letunowa. Polscy żołnierze dwukrotnie atakowali i w końcu wyparli przeciwnika ze wsi. Ponieśli jednak znaczne straty, wynoszące około 80 zabitych i rannych. Działania 1 Dywizji Jazdy w rejonie Żółtańców były częścią szerszych operacji wojskowych mających na celu powstrzymanie ofensywy bolszewickiej na froncie południowym.
Wizualizacja projektu memoriału w Żołtańcach
Mogiła żołnierzy polskich w Nowym Jaryczowie znajduje się w katolickiej części miejscowego cmentarza. Pozostał po niej tylko zniszczony nagrobek z tablicą z napisem: „Grób Nieznanego Żołnierza”. Obok jest pusty teren oraz resztki betonowej podmurówki, którego rozmiary wskazują na oryginalny rozmiar kwatery. Grób wymaga natychmiastowej restauracji.
Jaryczów leży około 10 km na zachód od słynnego Zadwórza. Po bitwie pod Zadwórzem 17 sierpnia 1920 roku wojska Budionnego zostały powstrzymane na tym odcinku, ale oddziały 6 dywizji czerwonej kawalerii nadal czyniły wypady w kierunku Lwowa. Ciężkie walki o miejscowość trwały w trzeciej dekadzie sierpnia 1920 roku. Możliwe, że w mogile pochowani są też ranni, którzy zmarli w szpitalu polowym nr 603, urządzonym w tym czasie w pomieszczeniu miejscowej szkoły.
Wizualizacja projektu memoriału w Nowym Jaryczowie.
Pomnik Nieznanego Żołnierza w Kopyczyńcach znajduje się na miejscowym cmentarzu znajdującym się pomiędzy ulicami Siczowych Strzelców a ulicą Iwana Mazepy. Zachował się w oryginalnym kształcie, co dziwi, bowiem będący elementem pomnika krzyż góruje nad całym cmentarzem. Ażurowy krzyż o wysokości ok 5 m osadzony jest w podstawie składającej się z łączonych cementową zaprawą bazaltowych głazów, tworzących zaokrąglony stożek o wysokości ok 1,5 m. W podstawę wmurowana jest płyta z piaskowca z napisem: NIEZNANEMU ŻOŁNIERZOWI POLEGŁEGMU ZA OJCZYZNĘ RODACY. Płyta pod napisem zdobiona jest płaskorzeźbą przedstawiającą szable w otoczeniu dębowych liści.
Pomnik wymaga pilnych działań ratunkowych i restauracyjnych. Największy niepokój budzi stan metalowego krzyża. Jest on miejscami w znacznym stopniu skorodowany. W dolnej części krzyża odrywają się skośne fragmenty wzmacniające konstrukcję, co w perspektywie grozi jej zawaleniem. Tablica kiedyś w amatorski sposób oczyszczona wymaga zabiegów konserwatorskich: oczyszczenia, wzmocnienia i hydrofobizacji powierzchni.
Tablica na mogile nieznanego żołnierza w Kopyczyńcach.
Renowacja mogił poległych w wojnie polsko-bolszewickiej żołnierzy możliwa jest dzięki wsparciu Ministra Kultury, ze środków pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.
Przewidywane zakończenie prac – październik b.r.