Fundacja zrealizowała projekt rekonstrukcji mogiły żołnierzy Wojska Polskiego poległych w 1920 roku w rejonie wsi Żółtańce na Ukrainie. Prace zostały wykonane dzięki dotacji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, ze środków pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.
Mogiła znajduje się na terenie dawnego cmentarza katolickiego w Żółtańcach, około 100 metrów od ulicy Iwana Franka. Jest to miejsce pochówku żołnierzy 1 Dywizji Jazdy Wojska Polskiego, którzy polegli w walkach z 4 Dywizją Konną Armii Czerwonej w sierpniu 1920 roku, w trakcie działań mających na celu powstrzymanie ofensywy bolszewickiej na froncie południowym.
Z pierwotnej kwatery wojskowej do naszych czasów przetrwała jedynie betonowa płyta z napisem „Cześć polskim bohaterom 1920” oraz fragment oryginalnego krzyża. Stan zachowania mogiły wskazywał na pilną potrzebę prac zabezpieczających i rekonstrukcyjnych, mających na celu przywrócenie należnej formy temu miejscu pamięci.
/
Mogiła przed rekonstrukcją
Rekonstrukcja objęła uporządkowanie terenu, odtworzenie układu mogiły oraz zachowanie i wyeksponowanie historycznych elementów oryginalnej kwatery. Prace prowadzono z poszanowaniem charakteru miejsca oraz w oparciu o dostępne źródła historyczne.
Według danych zawartych w „Liście strat Wojska Polskiego”, w walkach pod Żółtańcami poległo co najmniej 15 żołnierzy, których nazwiska są znane z dokumentów archiwalnych. Z dużym prawdopodobieństwem można przyjąć, że zostali oni pochowani w rekonstruowanej mogile, co nadaje temu miejscu szczególną wartość historyczną i symboliczną.
Celem projektu było zachowanie materialnego śladu ob/ecności Wojska Polskiego na tym terenie oraz przywrócenie pamięci o żołnierzach poległych w wojnie polsko-bolszewickiej. Zrekonstruowana mogiła w Żółtańcach stanowi dziś godne miejsce upamiętnienia i świadectwo wspólnej historii regionu.
