Pomnik Nieznanego Żołnierza w Kopyczyńcach znajduje się na miejscowym cmentarzu, położonym pomiędzy ulicami Siczowych Strzelców i Iwana Mazepy. Obiekt zachował się w oryginalnym kształcie, co jest szczególnie istotne, zważywszy na jego formę i skalę. Centralnym elementem pomnika jest ażurowy metalowy krzyż o wysokości około 5 metrów, górujący nad cmentarzem i widoczny z dużej odległości.
Krzyż osadzony jest na podstawie wykonanej z bazaltowych głazów łączonych zaprawą cementową, tworzących zaokrąglony stożek o wysokości około 1,5 metra. W podstawę wmurowana została płyta z piaskowca z inskrypcją: „NIEZNANEMU ŻOŁNIERZOWI POLEGŁEMU ZA OJCZYZNĘ RODACY”. Poniżej napisu znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca skrzyżowane szable otoczone liśćmi dębu – motyw o wyraźnej symbolice militarnej i patriotycznej.
Tablica przed renowacją
i obecnie.
Stan zachowania pomnika wskazywał na konieczność pilnych działań ratunkowych i restauracyjnych. Najpoważniejsze zagrożenie stanowił metalowy krzyż, który w wielu miejscach uległ zaawansowanej korozji. W dolnej partii konstrukcji obserwowano odspajanie się skośnych elementów wzmacniających, co w dłuższej perspektywie mogło prowadzić do utraty stabilności, a nawet zawalenia pomnika. Również płyta z piaskowca, wcześniej oczyszczona w sposób amatorski, wymagała specjalistycznych zabiegów konserwatorskich, obejmujących oczyszczenie, wzmocnienie struktury kamienia oraz zabezpieczenie powierzchni przed dalszą degradacją.
Rekonstrukcja i prace konserwatorskie przy pomniku zostały przeprowadzone przez Fundację dzięki dotacji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, ze środków pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Celem projektu było zabezpieczenie oryginalnej substancji zabytkowej, zahamowanie procesów niszczenia oraz zachowanie autentycznego charakteru tego miejsca pamięci.
Pomnik Nieznanego Żołnierza w Kopyczyńcach stanowi ważne świadectwo lokalnej historii i form upamiętnienia ofiar walk o niepodległość. Jego zachowanie ma istotne znaczenie zarówno dla lokalnej społeczności, jak i dla ochrony polskiego dziedzictwa kulturowego na dawnych ziemiach Rzeczypospolitej.
