Prace na cmentarzu w Zbarażu

W 2020 roku Fundacja Partnerstwa dla Europy Środkowo-Wschodniej dzięki finansowaniu z Narodowego Instytutu Dziedzictwa Kulturowego za Granicą Polonika rozpoczęła prace porządkowe i restauracyjne na katolickiej części cmentarza komunalnego w Zbarażu.

Cmentarz parafialny w Zbarażu mieści się u zbiegu ulic Gruszewskiego i Czajkowskiego i dzieli się na cześć katolicką i prawosławną. Część katolicka ma powierzchnię około 3,5 hektara. Zachowało się na niej ponad 1150 pomników i płyt nagrobnych z XIX i pierwszej połowy XX wieku. Cmentarz jest zaniedbany, porośnięty gęstą warstwą chwastów i krzewów. Wiele nagrobków jest przechylonych lub poprzewracanych. Liczne nagrobki są uszkodzone lub całkowicie porozbijane.

Do prac wybrano przylegający do ulicy Hruszewskiego fragment cmentarza między centralną ścieżką od strony głównego wejścia a granicą zachodnią cmentarza. W tej części  zabezpieczono 130 zagrożonych zniszczeniem, starych nagrobków niegdysiejszego cmentarza katolickiego. Działania porządkowe objęły również teren przyległy do ratowanych pomników. Przed rozpoczęciem prac porządkowych zarówno same pomniki jak i ich otoczenie nie tylko niszczył czas, bo zdarzało się również, że pozostałości starych nagrobków były po prostu usuwane lub przestawiane przez dzisiejszych mieszkańców, by w miejscu starego grobu dokonać nowego pochówku i ustanowić tam nowy pomnik. Podjęte prace porządkowe zapobiegły więc nie tylko rujnacji starych rzeźb, ale też ich niekontrolowanemu usuwaniu.

Prace na cmentarzu zakończono w końcu listopada.

Ustawiono i ustabilizowano 30 przewróconych nagrobków. Przewrócone nagrobki zostały zlokalizowane i (o ile pozwalał na to ich stan) oczyszczone i ponownie ustawione. Fotografie ilustrują przykładowy proces ustawiania nagrobka z figurą  Chrystusa na kolumnie:

  • Oczyszczenie poszczególnych elementów.
  • Ponowne ustawienie pomnika.

Spionizowano i ustabilizowano 70 poprzechylanych nagrobków,

Dla wertykalizacji przechylonych pomników często trzeba było ponownie posadowić nagrobek, co wiązało się z koniecznością jego demontażu i ponownego montażu. Taki proces ilustrują zdjęcia pomnika z odłamanym ramieniem krzyża.

  1. Stan zastany.
  • Demontaż i posadowienie.
  • Ponowne ustawienie pomnika.

Zrekonstruowano około 30 nagrobków rozczłonkowanych na pojedyncze elementy oraz popękanych.

Przykładowy proces przedstawia rekonstrukcja nagrobka Wincentego Tracza.

  • Stan po rekonstrukcji.

Zdjęcia po zakończeniu prac:

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *